ALARDEA ANTZUOLAN
EGITEKO ERABAKIA (1539-1597)
Beste herri bateko jurisdikzioaren menpe zeuden herriek jurisdikziodun herrietara joan behar izaten ziren alardeak egitera. Mendekotasun honek herri bien arteko tirabira ugari sortu zuen.
Hona hemen 1536an gertatu zena. Urte honetan batzarre nagusiak jende
eta armen alardea egin zeidn agindu zuen Batzarre Nagusiak. Indarrean zegoen
jurisprudentzia barruan sartzen zenez, Bergararako alkateak bere herrian egin
nahi zuen. Antzuolarrek Bergarara alardea egitea joateari ezezkoa eman zion.
Arazoa konpontzeko Valladoliden zegoen Auzitegi Gorenera –“Chancilleria”ra- jo
zuten. Honek antzuolarrei erantzunez, 1539ko urtarrilaren 28an hau deklaratu
zeun: antzuolarrek “hagan sus alardes en la plaza del dicho
Anzuola”. Agindu hau 1597ko abuztuaren 16ko Errege-agiriarekin osatua
geratu zen.
Lizarriturriko harmarria,
gaur Donostian, Frantzia kalean
Esandako auzian, zeintzuk izan ziren Lbada antzuolarrek jarri zituzten aitzakiak alardeak Bergaran ez egiteko?
1.
Agindua berandu ematea eta legezko
bideak errespetatu ez izatea:
“No se abian dado a pedimiento
de parte bastante en tienpo ni en forma”.
2.
Errege aginduen kontra joatea,
izan ere agindu hauek alardea egitea behartzen zituen:
“en los luigares do bibian e
moraban los que los abian de hazer”.
3.
Jende, arma eta jantziek jasotzen
zituzten kalteak:
“Mas de una legua de camino muy
fragoso y peligroso a las veces con aguas y nieves y lodos, y otras veces con calores”.
4.
Alarde hauek familietan
sortarazten zitzuten gastuak:
“Fuera de sus casas a comer y a cenar, y a jugar y
hazer otros ecesos”.
5.
Garai hartan zeuden bandoen arteko
borrokei izandako beldurra:
“Se solían lavantar muchas cuestiones, ruidos y
escándalos, muertes y heridas de hombres especialmente en la dicha tierra de
Vergara, muy apasionada en parcialidades y parentelas”.
6.
Bergara eta Antzuolaren arteko
aspaldiko tirabirak:
“Los muy grandes e importantes pleitos que había entre
las dos partes”.
Bergatarrak
“moskeatu” ziren antzuolarren jarrerarengatik, eta “ que hera hablar de no jente de montaña” esan zuten. Are
gehiago, errebelamendu eta sediziotzat hartu zuten antzuolarren ezezko jarrera,
eta errudunentzat desterrua eta isunak eskatu zituzten.
Une hartako
iskanbila honetan, parte hartu zuten “como personas más
culpadas”
izan ziren: Juan Martinez de Albisua, Migel Perez de Irala, Migel de Loiola,
Martin Joan de Zumeta. Dena dela, nahiz eta hauek buru bezala azaldu, herritar
gehiengoak hartu zuen ezezko honetan parte:
Ibarra-Iraeta harmarria “Joan de Amilleta, Martin de Yñurrigarro, Martin de Galardi, Martin de Herauça, Pedro de Ariçaga, Joan de Yrastorça, Joan de Arrelus, Joan de Ygueribar, Joan de Liçarriturri, Joan de Loyola, Miguel de Gorosabel, Pero Lopez de Yriarte, Andres de Ayçaga, Pedro de Veyztegi, Juan de Ayçaga, Martin de Yñurrigarro, Mateo de Alaba, Juan Garçia de Recalde, Pedro de Yrastorça, Diego de Madariaga, Pedro de Segura, San Juan de Otalora, Pedro su hierno, Juan Perez de Equzquiça, Pedro de Yñurrigarro, Pedro de Ayçaga, Pedro de Yçaguirre, Pedro de Liçarriturri, Christobal de Aguiara, Martin Lopez de Herçilla, Pedro de Aguirre, Pedro de Aranguren, Miguel de Çumeta, Pedro de Udala, Christobal de Aranburu, Pedro de Iriarte de suso, Martin de Yrala, Martin de Serayz, Joan de Ygueribar, Miguel de Yñarra”.
Masa kritiko
honen aurrean, eta Antzuolak bere independentzia lortzeko lehen saiakera
izanik, erabaki hau hartu zuen Valladolideko Epaitegi Gorenak 1539ko
urtarrilaren 28an:
“Debemos
mandar e mandamos que cuando se hubiere de hacer alarde en la vila de Vergara y
en la universidad de Anzuola, que los parroquianos de Anzuola hagan su alarde
en la plaza de la dicha universidad. Y mandamos que el alcalde de la villa de
Vergara y un escribano vayan a ver, hacer e tomar dicho alarde”.
Aipatu behar da agindu hau 1597ko abuztuaren 16ko beste
Errege-agiriarekin osatuta geratu zela.
